“De kunst is niet dat ik mij aanpas aan de buitenwereld, of de buitenwereld aan mij. De kunst is dat mijn wondere wereld en die gekke buitenwereld elkaar ergens in het midden vinden.”
Hidden Disabilities Sunflower
Ik draag soms de Hidden Disabilities Sunflower. Daarmee maak ik zichtbaar dat ik een niet-zichtbare beperking heb en in sommige situaties wat meer tijd, ruimte, duidelijkheid of ondersteuning nodig kan hebben.
Aan de buitenkant is niet altijd te zien hoeveel prikkels ik op dat moment verwerk. Daarom gebruik ik naast de Sunflower mijn stoplichtplannen. Deze plannen maken zichtbaar hoe het met mij gaat, welke signalen je kunt herkennen, wat ik zelf kan doen en wat anderen kunnen doen om mij te helpen.
🌻 Wat betekent de Sunflower voor mij?
Het dragen van de Sunflower betekent niet automatisch dat er iets mis is of dat ik hulp nodig heb. Als het goed met mij gaat, kan ik veel dingen gewoon zelfstandig doen.
De Sunflower wordt vooral belangrijk wanneer mijn belasting begint op te lopen. Ik kan dan bijvoorbeeld behoefte hebben aan:
- iets meer tijd;
- persoonlijke ruimte;
- duidelijke en concrete communicatie;
- één vraag of aanwijzing tegelijk;
- extra tijd om informatie te verwerken;
- minder prikkels;
- voorspelbaarheid bij veranderingen;
- een rustige plek;
- praktische ondersteuning.
Je hoeft niet te vragen welke beperking ik heb of waarom ik de Sunflower draag. Vraag liever: "Wat kan ik nu voor je doen?" Soms is het antwoord simpelweg: niets. Ook dat is prima.
🚦 Mijn stoplicht
Mijn stoplicht gebruikt vier kleuren. De betekenis daarvan blijft in verschillende situaties hetzelfde.
🪣 Mijn belasting is niet altijd zichtbaar
Mijn belastbaarheid verschilt per moment. Prikkels en inspanning kunnen zich gedurende de dag opstapelen. Ook leuke, sociale of interessante activiteiten kosten energie.
Wanneer mijn belasting hoger wordt:
- komen geluid, licht, warmte, geuren en drukte sterker binnen;
- kost schakelen meer energie;
- heb ik meer tijd nodig om informatie te verwerken;
- wordt communiceren moeilijker;
- kost keuzes maken meer moeite;
- neemt mijn flexibiliteit af;
- kunnen onverwachte veranderingen harder binnenkomen.
Daardoor kan iets wat op het ene moment gemakkelijk gaat, op een ander moment veel moeilijker zijn. Dat betekent niet dat ik het niet wil of niet kan. Mijn beschikbare capaciteit is op dat moment anders.
🔄 Tijd om te schakelen
Schakelen speelt in veel situaties een belangrijke rol. Een verandering betekent dat ik mijn bestaande beeld van wat er gaat gebeuren moet aanpassen. Het helpt wanneer:
- duidelijk wordt verteld wat er verandert;
- wordt aangegeven wat hetzelfde blijft;
- duidelijk wordt wat de eerstvolgende stap is;
- ik even tijd krijg om dit te verwerken;
- we daarna verdergaan.
Soms maken enkele extra seconden al veel verschil.
💬 Communicatie
Wanneer mijn belasting stijgt, wordt duidelijke communicatie steeds belangrijker. Dit helpt:
- kort en concreet;
- één onderwerp tegelijk;
- één vraag tegelijk;
- voldoende tijd om te antwoorden;
- belangrijke informatie waar mogelijk schriftelijk of zichtbaar;
- duidelijk vertellen wat er van mij verwacht wordt.
Als ik niet onmiddellijk antwoord, betekent dat niet automatisch dat ik niet luister. Geef mij eerst tijd om de informatie te verwerken.
Ik heb misschien wat meer tijd, ruimte of geduld nodig. Dat is oké.
Duidelijke communicatie blijft prettig; verder meestal geen extra ondersteuning nodig.
Rustig en duidelijk praten, één vraag tegelijk, extra verwerkingstijd, geen tijdsdruk.
Rustig blijven, prikkels verminderen, ruimte geven, weinig vragen, korte concrete zinnen.
Tijd geven, kleine overzichtelijke stappen, mij zelf de regie laten terugnemen.
Kijk verder dan zichtbaar gedrag
Wat je aan mij ziet, is maar een deel van wat er gebeurt.
Boven water
- Groen: ontspannen, zelfstandig en sociaal.
- Oranje: stiller, korter reageren, minder flexibel en meer behoefte aan structuur.
- Rood: terugtrekken, stoppen, nauwelijks reageren of weg willen uit de situatie.
- Blauw: voorzichtig terugkomen, meer rust nodig hebben en stap voor stap weer deelnemen.
Onder water
Onder dat zichtbare gedrag kunnen deze factoren een rol spelen:
- Prikkelverwerking.
- Vermoeidheid.
- Informatieverwerking.
- Schakelen.
- Emoties.
- Behoefte aan voorspelbaarheid.
Probeer daarom gedrag niet direct als onwil te interpreteren.
Meer over de Sunflower en mijn stoplichtplannen
De betekenis van mijn kleuren blijft hetzelfde, maar wat mij helpt verschilt per omgeving. Daarom heb ik verschillende stoplichtplannen.
💼 Werk — gericht op concentratie, werkzaamheden, communicatie, planning, veranderingen, feedback en samenwerken.
🎷 Muziek maken — gericht op mijn functioneren als saxofonist tijdens repetities en optredens, met aandacht voor orkestgeluid, bladmuziek, muzikale aanwijzingen, schakelen en herstel.
🌻 Onderweg & Reizen — gericht op reizen, openbaar vervoer, autorijden, drukke locaties, wachten, wachtrijen, overstappen en rustig kunnen in- en uitstappen. Bij dreigende overprikkeling kan het onderweg bijvoorbeeld helpen als ik op een rustigere plek kan wachten, een minder drukke rij kan gebruiken of rustig kan instappen.
Mijn Sunflower betekent niet:
- dat ik voortdurend hulp nodig heb;
- dat ik niets zelfstandig kan;
- dat iedere verandering voor mij een probleem is;
- dat anderen voor mij moeten beslissen;
- dat ik automatisch ergens voorrang verwacht.
De Sunflower geeft aan dat er mogelijk een niet-zichtbare reden is waarom ik op dat moment meer tijd, ruimte, geduld, duidelijkheid of ondersteuning nodig heb. Soms kan een praktische aanpassing, zoals een rustige plek of minder drukke wachtrij, veel verschil maken.
Het doel daarbij is niet om mij zoveel mogelijk uit handen te nemen. Het doel is juist om mij te helpen mijn zelfstandigheid en regie te behouden.
Je hoeft mijn autisme niet op te lossen. Je hoeft ook niet precies te begrijpen wat er op dat moment in mijn hoofd gebeurt.
Als je merkt dat ik moeite heb, begin dan eenvoudig: "Wat kan ik nu voor je doen?" Geef mij daarna de tijd om te antwoorden.
Rust, duidelijkheid, tijd en ruimte maken vaak al een groot verschil.