“De kunst is niet dat ik mij aanpas aan de buitenwereld, of de buitenwereld aan mij. De kunst is dat mijn wondere wereld en die gekke buitenwereld elkaar ergens in het midden vinden.”
Dit stoplichtplan helpt mij, mijn reisgenoten en mensen die mij onderweg ondersteunen om signalen van spanning en overprikkeling te herkennen.
Ik ben autistisch en draag waar nodig de Hidden Disabilities Sunflower. Mijn beperking is niet altijd zichtbaar.
Reizen vraagt van mij veel verschillende vaardigheden tegelijkertijd: plannen, navigeren, wachten, op tijd komen, instappen, uitstappen, schakelen, informatie verwerken, keuzes maken en omgaan met geluid, licht, warmte, drukte en andere mensen.
Meestal gaat dat goed. Als veel dingen tegelijk gebeuren of onverwacht veranderen, kan mijn belasting echter snel toenemen.
Dit stoplicht maakt zichtbaar hoe het met mij gaat, wat anderen kunnen merken, wat ik zelf kan doen en hoe anderen mij kunnen helpen.
Duidelijke communicatie helpt mij om overzicht te houden. Het helpt wanneer:
Als ik niet onmiddellijk reageer, betekent dit niet dat ik niet luister. Ik kan tijd nodig hebben om informatie te verwerken.
Een goede voorbereiding geeft mij rust. Vooraf helpt het om te weten:
Ik gebruik planning niet omdat alles exact volgens plan móét verlopen. Een plan geeft mij een referentiepunt waarmee ik veranderingen beter kan verwerken.
Wachten is voor mij niet automatisch een probleem. Voorspelbaar wachten kan juist rust geven. Het wordt moeilijker wanneer niet duidelijk is hoe lang ik moet wachten, waar ik moet zijn of wat er daarna gaat gebeuren.
Een drukke wachtrij kan daarnaast veel prikkels opleveren: mensen dichtbij mij, geluid, beweging, warmte, weinig persoonlijke ruimte en de verwachting dat ik steeds moet opletten wanneer de rij verdergaat.
Het helpt wanneer:
Bij dreigende overprikkeling
Wanneer ik al overprikkeld ben, of merk dat de kans daarop groot wordt, kan langdurig in een drukke rij staan mijn belasting verder verhogen. Het kan dan helpen wanneer ik, als de situatie en organisatie dit toelaten:
Dit gaat voor mij niet om sneller aan de beurt willen zijn. Het doel is het verminderen van prikkels en het voorkomen of beperken van overprikkeling. Mijn Hidden Disabilities Sunflower kan in zulke situaties helpen om zichtbaar te maken dat daar een niet-zichtbare reden voor is.
Instappen en uitstappen zijn korte momenten waarop veel tegelijk gebeurt. Ik moet bijvoorbeeld:
Dringen, haast en mensen die tegelijkertijd langs mij heen bewegen kunnen deze overgang veel zwaarder maken.
Het helpt mij wanneer ik:
Rustig kunnen instappen kan voorkomen dat een reis die in groen of oranje begint verder richting rood gaat.
Tijdens een reis moet ik vaak schakelen tussen lopen, wachten, navigeren, zoeken, luisteren, praten, instappen en beslissingen nemen. Een onverwachte verandering vraagt extra verwerking.
Het helpt wanneer ik even tijd krijg om:
Soms maken enkele extra seconden al veel verschil.
Mijn belastbaarheid wordt niet alleen bepaald door wat er op dat moment onderweg gebeurt. Prikkels stapelen zich gedurende de dag op. Voor een reis kunnen bijvoorbeeld al energie hebben gekost:
Ook leuke activiteiten en vakanties kosten energie. Daardoor kan dezelfde treinreis, autorit, luchthaven, wachtrij of drukke straat de ene dag prima gaan en op een andere dag veel moeilijker zijn.
Wanneer mijn emmer voller raakt:
Een korte aanpassing in oranje kan voorkomen dat ik rood bereik.
🟢 GROEN — Het gaat goed. Ik kan zelfstandig verder.
🟠 ORANJE — Mijn belasting loopt op. Geef mij rust, ruimte en extra verwerkingstijd. Een rustigere wachtrij of rustig instappen kan helpen.
🔴 ROOD — Ik ben overprikkeld. Verminder prikkels en stel weinig vragen. Een drukke wachtrij kan mijn overprikkeling versterken. Help mij eerst naar rust en overzicht.
🔵 BLAUW — Ik ben aan het herstellen. Eén stap tegelijk. Rustig wachten en instappen helpt voorkomen dat mijn belasting opnieuw oploopt.
Ik ben in balans. Ik heb overzicht over mijn reis en voldoende energie om zelfstandig te handelen.
Normale communicatie is voldoende. Als je mij helpt:
Mijn belasting loopt op. Ik kan meestal nog zelfstandig verder, maar reizen kost duidelijk meer energie. Dit is het moment waarop een korte pauze of duidelijke ondersteuning kan voorkomen dat ik verder overprikkeld raak.
Wachtrijen bij oranje
Als een drukke wachtrij mijn overprikkeling verder dreigt te vergroten, kan het helpen als ik naar een minder drukke rij kan, vooraan in de rij kan wachten, buiten de drukke rij kan wachten en op het juiste moment word geroepen, of eerder of rustiger kan instappen. Dit kan voorkomen dat ik van oranje naar rood ga.
Een gemiste aansluiting kan soms minder belastend zijn dan door haast verder richting rood te gaan.
Ik ben overprikkeld. Mijn emmer is vol. Geluid, drukte, informatie, beslissingen en onverwachte gebeurtenissen zijn op dat moment te veel geworden. Mijn vermogen om informatie te verwerken, keuzes te maken en duidelijk te communiceren kan tijdelijk sterk verminderd zijn. Dit is geen onwil.
Probeer mij niet onder druk alsnog snel een trein, bus, vliegtuig, boot of andere aansluiting in te krijgen. Veiligheid en herstel zijn op dat moment belangrijker dan het oorspronkelijke reisschema.
Als een wachtrij noodzakelijk is en er een passende mogelijkheid bestaat, kan het helpen om mij niet opnieuw achteraan in een drukke rij te laten aansluiten, vooraan of apart te laten wachten, een minder drukke rij te laten gebruiken, op een rustige plek te laten wachten, of rustig te laten instappen zodra dat mogelijk is.
Als contact noodzakelijk is, zijn eenvoudige vragen het beste: "Wil je hier wachten of naar een rustige plek?" of: "Wil je water?" Stel één vraag en wacht daarna op mijn antwoord.
Ik ben aan het herstellen. De grootste overprikkeling is voorbij, maar mijn energie, flexibiliteit en informatieverwerking zijn nog verminderd. Ik kan misschien alweer verder reizen, maar heb extra structuur nodig. Blauw is bewust geen groen.
Wat anderen tijdens een reis zien, is maar een deel van wat er gebeurt. Mijn reactie kan daardoor soms plotseling lijken, terwijl mijn belasting zich al langer heeft opgebouwd.
Deze onderwerpen geven praktische duiding bij specifieke reissituaties.
Bij trein, bus, tram of metro helpt het wanneer ik vooraf weet:
Een overstap bestaat voor mij uit verschillende stappen: uitstappen, oriënteren, het juiste spoor of de juiste halte vinden, daarheen gaan, wachten en opnieuw instappen. Voldoende overstaptijd helpt om deze stappen rustig achter elkaar uit te voeren.
Bij verstoringen helpt vooral een concreet nieuw handelingsperspectief. Niet alleen: "De trein is uitgevallen." Maar bijvoorbeeld: "De trein is uitgevallen. De volgende trein naar jouw bestemming vertrekt om 14.20 uur vanaf spoor 5."
Grote vervoerslocaties en andere plaatsen met wachtrijen combineren veel prikkels:
Hier kan mijn Hidden Disabilities Sunflower extra relevant zijn. Wanneer mijn belasting hoog is, kan het helpen als personeel bekijkt of er een mogelijkheid bestaat om een rustigere wachtrij te gebruiken, vooraan of apart te wachten, buiten de drukste mensenmassa te wachten, op een rustiger moment in te stappen, of extra tijd te krijgen bij het instappen of een controle. Dat kan soms een kleine praktische aanpassing zijn die voorkomt dat mijn overprikkeling verder oploopt.
Wanneer ik de Hidden Disabilities Sunflower draag, maak ik vrijwillig zichtbaar dat ik een niet-zichtbare beperking heb. Dat betekent niet automatisch dat ik hulp of voorrang nodig heb. In groen kan ik volledig zelfstandig functioneren.
Wanneer mijn belasting oploopt, kan ik behoefte hebben aan:
Soms kan het voorkomen van een lange of drukke wachtrij onderdeel zijn van het voorkomen van verdere overprikkeling. De Sunflower is voor mij daarom geen verzoek om standaard voorrang. Het helpt zichtbaar te maken dat een redelijke aanpassing in een specifieke situatie veel verschil kan maken.
Een verandering is niet automatisch een probleem. Het probleem ontstaat vooral wanneer meerdere dingen tegelijkertijd veranderen of wanneer ik onvoldoende tijd krijg om mijn beeld van de situatie aan te passen. Bij bijvoorbeeld een vertraagde trein, afgesloten weg, gewijzigde gate of geannuleerde activiteit helpt deze volgorde:
Ik wil zo zelfstandig mogelijk kunnen reizen en deelnemen. Mijn autisme betekent niet dat ik voortdurend hulp, begeleiding of voorrang nodig heb.
Soms kan mijn belastbaarheid echter zo laag zijn dat een drukke wachtrij, veel mensen om mij heen of gehaast moeten instappen het verschil maakt tussen zelfstandig verder kunnen en overprikkeld raken. In zo'n situatie kan een kleine aanpassing veel betekenen, bijvoorbeeld extra tijd, een rustigere rij, vooraan of apart kunnen wachten of rustig kunnen instappen.
Het doel daarvan is niet om sneller te zijn dan anderen. Het doel is om prikkels te verminderen, overprikkeling te voorkomen en mij zo zelfstandig mogelijk mijn reis te laten vervolgen.