Stoplichtplan voor VONK
Dit stoplichtplan helpt mij (en mijn orkestleden) bij het herkennen van signalen van spanning en overprikkeling tijdens repetities en optredens. Het maakt zichtbaar wat er in elke fase gebeurt, wat ik zelf kan doen en hoe anderen kunnen helpen.
Communicatie-afspraken
- Alleen WhatsApp of SMS → geen extra apps (meer kanalen = meer prikkels).
- Bladmuziek is voor mij essentieel: ik speel beter en met meer focus mét noten dan uit het hoofd.
| In balans | Mijn toestand (wat ik merk): Rustig, fit, energie in balans |
| Signalen van spanning | Mijn toestand (wat ik merk): Hoofd vol, prikkels vallen zwaarder, sneller gefrustreerd |
| Overprikkeld | Mijn toestand (wat ik merk): Alles is te veel, emotioneel, terugtrekken |
| Kwetsbaar herstel | Mijn toestand (wat ik merk): Energie komt terug maar kwetsbaar, snel moe |
Groen In balans
Ik ben in balans: Ik ben ontspannen, gefocust en geniet van de repetitie of het optreden.
Wat ik merk
- Ik heb energie en plezier in het spelen.
- Ik kan goed luisteren en schakelen.
- Ik voel me verbonden met de groep.
Wat anderen zien
- Ik speel met plezier en let op cues.
- Ik reageer sociaal en ontspannen.
- Ik lach en praat mee in pauzes.
Wat helpt mij
- Speellijst en bladmuziek duidelijk aanwezig.
- Repetitie voorspelbaar in tijd en volgorde.
- Korte pauzes om oren en energie rust te geven.
- Duidelijk communicatiekanaal (WhatsApp/SMS).
Wat helpt van anderen
- Afspreken wie de leiding heeft (dirigent/sectieleider).
- Eerst via WhatsApp vragen of ik tijd heb, niet onverwachts bellen of extra apps gebruiken.
- Informele gezelligheid: kort praatje of grapje werkt positief.
Mindfulness
- Kort bewust ademhalen voor inzet.
- Even schouders en kaak ontspannen.
- Bij koffiepauze 3x diep ademen.
Feedback & kernkwadranten
- Kernkwaliteit: Zorgvuldigheid – ik speel nauwkeurig op bladmuziek.
- Valkuil: Perfectionisme – ik kan vastlopen als iets niet exact klopt.
- Uitdaging: Flexibiliteit – leren meebewegen als de groep het net anders speelt.
- Allergie: Slordigheid – als anderen “maar wat doen” voelt dat storend.
Sociale dynamiek (SCARF & Roos van Leary)
- SCARF: status & verbinding sterk, voorspelbaarheid aanwezig.
- Roos van Leary: Meewerkend & Helpende.
- Advies: blijf in Samen-gedrag (duidelijk, vriendelijk, voorspelbaar).
Overgang naar oranje
Signaal: geluid of drukte valt zwaarder, focus daalt.
Actie: korte pauze nemen.
Codewoord: “Ik zit even op oranje.”
Oranje Signalen van spanning
Ik merk de eerste signalen van spanning: De prikkels nemen toe, ik raak sneller vermoeid en heb meer moeite met schakelen.
Wat ik merk
- Geluid (harde partijen, rumoer) stoort meer.
- Mijn hoofd voelt vol, concentratie daalt.
- Geur of warmte (>22°C) maakt het zwaarder.
- Ik raak sneller gefrustreerd als iets niet lukt.
- Ik stel taken of inzetten uit.
-
Wat anderen zien
- Ik word stiller of reageer kortaf.
- Ik trek me terug in de pauze.
- Ik lach minder.
- Ik ben minder soepel in samenspel.
Wat helpt mij
- Korte pauze of frisse lucht buiten.
- Eén taak tegelijk: ofwel spelen, ofwel luisteren.
- Bladmuziek als houvast gebruiken.
- Kleine afleiding: water halen, instrument nakijken.
Wat helpt van anderen
- Rustig praten, geen extra druk zetten.
- Wijzigingen schriftelijk/duidelijk doorgeven.
- Geen nieuwe communicatiekanalen introduceren.
Mindfulness
- Box breathing (4-4-4-4).
- 5-4-3-2-1 oefening (zien, horen, voelen, ruiken, proeven).
- Fidget of sleutel bewust vasthouden → focus op textuur.
Feedback & kernkwadranten
- Feedback rustig en met uitleg geven, niet door meerdere tegelijk.
- Kernkwaliteit: Zorgvuldigheid.
- Valkuil: Perfectionisme → verlamt taakstart.
- Uitdaging: Hulp vragen of kort samenspelen met iemand.
- Allergie: Slordigheid voelt extra heftig.
Sociale dynamiek (SCARF & Roos van Leary)
- SCARF: certainty & autonomie onder druk.
- Roos van Leary: Teruggetrokken & Verdedigend.
- Advies: blijf in Samen & Steunend gedrag.
Overgang naar rood
- Signaal: stress loopt op, schakelen lukt niet meer.
- Actie: time-out nemen.
- Codewoord: “Ik zit nu op rood.”
Rood Overprikkeld
Ik ben overprikkeld: Mijn emmer is vol, ik kan niet meer goed spelen of focussen. Alleen herstel telt nu.
Wat ik merk
- Alles is te veel (geluid, chaos, onverwachte veranderingen).
- Ik kan geen bladmuziek meer volgen.
- Ik wil weg of alleen zijn.
- Ik word emotioneel of geïrriteerd.
Wat anderen zien
- Ik stop met spelen.
- Ik trek me terug of loop weg.
- Ik reageer kort of helemaal niet.
-
Wat helpt mij
- Direct stoppen met spelen.
- Naar buiten of stille plek zoeken.
- Water drinken, rustig ademen.
- Geen nieuwe input → instrument neerleggen, telefoon uit.
Wat helpt van anderen
- Geen vragen stellen.
- Praktische steun: water aanbieden, plek vrijhouden.
- Repetitie of optreden zonder mij even door laten gaan.
Mindfulness
- SOS-ademhaling (hand op buik, 5 bewuste ademhalingen).
- Veilige bubbel visualiseren.
- Monotoon terugtellen (100 –7).
Feedback & kernkwadranten
- Geen feedback geven → alleen rust en veiligheid.
- Kernkwadranten tijdelijk niet toepasbaar.
Sociale dynamiek (SCARF & Roos van Leary)
- SCARF: alle domeinen bedreigd (status, zekerheid, autonomie, verbinding, eerlijkheid).
- Roos van Leary: Opstandige & Aanvallende of Teruggetrokken.
- Advies voor anderen: ga naar Onder–Samen: bied veiligheid, neem over, geen feedback geven, alleen rust en steun.
-
Overgang naar blauw
- Signaal: de overload is voorbij, energie komt terug.
- Actie: rustig opstarten.
- Codewoord: “Ik herstel nu, nog niet groen.”
Blauw Kwetsbaar herstel
Ik ben in herstel: Ik kom langzaam terug in balans, maar ben kwetsbaar en moet rustig opbouwen.
Wat ik merk
- Energie komt terug, maar ik ben sneller moe.
- Veranderingen zijn lastig, ik heb voorspelbaarheid nodig.
- Kleine taken of passages gaan weer, maar grote nog niet.
Wat anderen zien
- Ik doe voorzichtig mee.
- Ik speel zachter of kortere stukken.
- Ik praat weinig maar luister meer.
Wat helpt mij
- Beginnen met eenvoudige passages mét bladmuziek.
- Rustige opbouw van tempo en volume.
- Pauzes blijven nemen.
- Eén communicatiekanaal tegelijk (WhatsApp of SMS).
Wat helpt van anderen
- Beginnen met eenvoudige passages mét bladmuziek.
- Rustige opbouw van tempo en volume.
- Pauzes blijven nemen.
- Eén communicatiekanaal tegelijk (WhatsApp of SMS).
Mindfulness
- Bodyscan kort.
- Zachte check-in (hoe voel ik me nu?).
- Energie-meter visualiseren.
Feedback & kernkwadranten
- Feedback kort en positief brengen.
- Kernkwaliteit: zorgvuldigheid keert terug.
- Valkuil: perfectionisme → weer opletten.
- Uitdaging: kleine stappen durven uitbreiden.
- Allergie: slordigheid blijft lastig.
Sociale dynamiek (SCARF & Roos van Leary)
- SCARF: status voorzichtig herstel, certainty nog broos, autonomie beperkt, behoefte aan eerlijkheid en kleine successen.
- Roos van Leary: Volgende & Teruggetrokken.
- Advies voor anderen: blijf in Boven–Samen: leid zachtjes, geef positieve bevestiging, bied overzicht.
-
Overgang naar groen
- Signaal: energie en overzicht keren terug.
- Actie: taken rustig uitbreiden.
- Codewoord: “Ik ben weer groen.”
IJsbergmetafoor Begrijpen van gedrag en prikkels
De ijsbergmetafoor maakt duidelijk dat wat orkestleden zien slechts een klein deel is. Onder water spelen prikkelverwerking, energiebeheer en emoties mee die mijn zichtbare gedrag in de stoplichtkleuren verklaren.
-
🔝 Boven water – Zichtbaar gedrag (wat collega’s zien)
- Groen: plezierig spelen, sociaal en geconcentreerd.
- Oranje: stiller, korter reageren, sneller geïrriteerd.
- Rood: stoppen met spelen, terugtrekken, kortaf of stil.
- Blauw: voorzichtig meespelen, trager tempo, stiller in de groep.
-
🔻 Onder water – Onzichtbare lagen (wat ik ervaar)
- Prikkelverwerking: harde partijen, rumoer, warmte en geur stapelen op.
- Energiebeheer: mijn batterij raakt sneller leeg, herstel kost tijd.
- Emoties: frustratie en onzekerheid bij oranje, machteloosheid en emotionele reacties bij rood.
- Behoeften: voorspelbaarheid (setlijst, repetitiestructuur), bladmuziek als houvast, één communicatiekanaal (WhatsApp/SMS).
- Sociale dynamiek: verbinding en erkenning zijn belangrijk; spanning kan leiden tot terugtrekken of verdedigend reageren.
-
💡 Wat dit betekent in samenwerking
- Reageer niet alleen op het zichtbare gedrag (“hij speelt niet mee”), maar begrijp dat dit een signaal is van de lagen eronder.
- Vraag rustig wat ik nodig heb in plaats van te focussen op de reactie zelf.
- Structurele afspraken (bladmuziek, voorspelbare repetitie, duidelijke communicatie) houden de onderliggende lagen in balans.
- Zo voorkom je dat gedrag verkeerd geïnterpreteerd wordt als “onwil”, terwijl het eigenlijk gaat om prikkelbelasting of energiebeheer.
Addendum
Dit addendum legt uit welke afspraken binnen Vonk belangrijk zijn om mijn functioneren als muzikant met autisme te ondersteunen. Het gaat niet om juridische verplichtingen, maar om duidelijke en haalbare afspraken die de samenwerking prettiger en voorspelbaarder maken.
-
1. Communicatie
- Alleen WhatsApp of SMS → geen extra apps of parallelle groepen.
- Berichten kort, duidelijk en concreet (wie, wat, wanneer).
- Setlijsten en repetitie-aanpassingen zo vroeg mogelijk schriftelijk delen.
-
2. Repetities
- Vaste start- en stoptijden.
- Duidelijk wie de repetitie leidt (dirigent/sectieleider).
- Bladmuziek altijd aanwezig en op volgorde.
- Korte pauzes inbouwen voor energie en prikkelverwerking.
-
3. Optredens
- Duidelijke communicatie over verzamelpunt, tijden en volgorde van nummers.
- Bij lawaaiige/buitenlocaties: afspreken hoe cues worden gegeven.
- Als ik in rood of blauw beland → ruimte om tijdelijk te stoppen zonder druk.
-
4. Rol van medespelers
- Sectieleden: steunend aanspreken, geen feedback door elkaar.
- Groepsleiders: stabiele structuur bieden, inzetten duidelijk tellen.
- Groep: begrip dat mijn reacties soms door prikkels komen, niet door onwil.
-
5. Feedback & veiligheid
- Feedback via één aanspreekpunt (dirigent/sectieleider), rustig en concreet.
- Ruimte om aan te geven “ik zit op oranje/rood” zonder oordeel.
- Voorspelbaarheid en eerlijkheid in afspraken zijn essentieel.
-
6. Praktische afspraken
- Bladmuziek tijdig beschikbaar maken.
- Wijzigingen in optredens of repetities tijdig doorgeven.
- Bij veranderende omstandigheden (weer, ruimte, bezetting) steeds afstemmen wat haalbaar is.
Reacties (0)
Nog geen reacties.