“De kunst is niet dat ik mij aanpas aan de buitenwereld, of de buitenwereld aan mij. De kunst is dat mijn wondere wereld en die gekke buitenwereld elkaar ergens in het midden vinden.”
Dit stoplichtplan helpt mij en mijn orkestleden bij het herkennen van signalen van spanning en overprikkeling tijdens repetities en optredens.
Ik speel saxofoon in een orkest. Muziek maken geeft mij plezier, verbinding en energie. Tegelijk vraagt samenspelen veel van mijn prikkelverwerking, concentratie en vermogen om snel te schakelen.
Tijdens het spelen verwerk ik tegelijkertijd mijn bladmuziek, mijn eigen saxofoon, de andere instrumenten, de dirigent, muzikale aanwijzingen en de omgeving. Ook sociale interactie, warmte, geuren, drukte en onverwachte veranderingen kunnen daarbij energie kosten.
Het stoplicht maakt zichtbaar hoe het met mij gaat, wat anderen kunnen merken, wat ik zelf kan doen en hoe anderen mij kunnen helpen.
Mijn belastbaarheid wordt niet alleen bepaald door wat er tijdens de repetitie of het optreden gebeurt. Prikkels en inspanning kunnen zich gedurende de dag opstapelen. Ook leuke en positieve activiteiten kosten energie. Daardoor kan ik de ene repetitie meer geluid, veranderingen en sociale interactie verwerken dan de andere.
Wanneer mijn emmer voller raakt:
Daarom is oranje een belangrijk preventief signaal. Een korte pauze in oranje kan voorkomen dat mijn emmer overloopt en ik rood bereik.
Praktische afspraken over communicatie, bladmuziek, repetities, aanwijzingen en optredens staan in het addendum onderaan dit plan.
Tijdens het spelen helpt het niet om tegelijkertijd uitgebreide mondelinge aanwijzingen te geven. Beter werkt: stoppen met spelen, één duidelijke aanwijzing geven, aangeven welke passage bedoeld wordt, mij kort tijd geven om dit te verwerken en daarna opnieuw inzetten.
Als ik niet onmiddellijk reageer, betekent dit niet dat ik niet luister. Een eenvoudige vraag werkt beter: "Wil je even pauze?" of: "Kun je verder of heb je even rust nodig?"
Als contact noodzakelijk is, werkt één korte en concrete vraag het beste: "Heb je iets nodig?" Geef mij daarna tijd om te reageren. Ik kan in rood soms niet zelf bedenken of uitleggen wat mij helpt. Daarom zijn de vooraf gemaakte afspraken uit dit plan belangrijk.
Wat anderen tijdens een repetitie zien, is maar een deel van wat er gebeurt. Mijn reactie kan daardoor soms plotseling lijken, terwijl mijn belasting zich al langere tijd heeft opgebouwd.
Mijn zichtbare gedrag is niet altijd een goede maatstaf voor mijn motivatie. Als ik stiller word, een passage oversla, naar buiten ga of tijdelijk stop met spelen, kan dat een manier zijn om mijn belasting te reguleren.
Dit addendum beschrijft afspraken die mij helpen om duurzaam en prettig binnen Vonk muziek te maken. Het doel is om structuur te bieden en onnodige belasting te voorkomen.
Duidelijke en voorspelbare communicatie helpt mij om mijn energie aan het muziek maken te besteden.
Bladmuziek is voor mij essentieel. Ik speel beter en met meer focus wanneer ik mijn partij voor mij heb. Bladmuziek geeft mij structuur, overzicht en voorspelbaarheid en vermindert de hoeveelheid informatie die ik uit mijn hoofd moet verwerken.
Het helpt wanneer:
Tijdens een repetitie schakel ik voortdurend tussen spelen, luisteren, bladmuziek lezen, aanwijzingen verwerken, verschillende stukken en pauzes. Meestal gaat dat goed. Als mijn belasting stijgt, kost schakelen steeds meer energie.
Het helpt wanneer:
Soms zijn een paar extra seconden al voldoende om mijn overzicht terug te krijgen.
Tijdens het muziek maken verwerk ik verschillende informatiestromen tegelijkertijd: mijn bladmuziek, mijn eigen saxofoon en speeltechniek, ritme en maat, tempo, dynamiek, intonatie, de dirigent, mijn eigen sectie, andere instrumenten, het totale orkestgeluid, en akoestiek en omgevingsgeluid. Daarbovenop kunnen mondelinge aanwijzingen, sociale interactie en onverwachte veranderingen komen.
Wanneer mijn belasting stijgt, wordt het moeilijker om al deze informatiestromen tegelijk te verwerken. Daarom helpt het wanneer een muzikale aanwijzing:
Daarnaast:
Een repetitie en een optreden stellen verschillende eisen. Tijdens een repetitie is er meestal meer ruimte om te stoppen, vragen te stellen, een passage opnieuw te spelen of even naar buiten te gaan. Tijdens een optreden zijn die mogelijkheden beperkter.
Daarom helpt het om bij een optreden vooraf duidelijk te hebben:
Bij buitenoptredens of lawaaiige locaties helpt extra duidelijkheid over muzikale cues en praktische afspraken.
Hoe minder ik tijdens een optreden zelf hoef uit te zoeken, hoe meer energie ik beschikbaar heb voor het muziek maken.
Deze signalen hoeven op dat moment niet uitgebreid besproken te worden. Evalueren werkt beter wanneer ik weer in balans ben.
Verandering is niet per definitie een probleem. De hoeveelheid beschikbare energie en de mate waarin een verandering onverwacht komt, bepalen mede hoeveel moeite deze kost. Het helpt daarom om:
Ik wil graag volwaardig onderdeel zijn van het orkest en samen met anderen muziek maken. Mijn autisme betekent niet dat ik geen veranderingen, feedback, drukke muziek of uitdagende passages aankan. Mijn belastbaarheid kan alleen per moment verschillen.
Dit stoplichtplan helpt om signalen eerder te herkennen en niet pas te reageren wanneer mijn emmer al is overgelopen. Het doel is daarom niet om moeilijke situaties te vermijden. Het doel is om muziek te kunnen blijven maken op een manier die voor mij én voor het orkest werkt.
Laatst bijgewerkt op 23 september 2026